Niepodległość w dziewięciu odsłonach

Bogdan Gancarz

|

Gość Krakowski 46/2018

publikacja 15.11.2018 00:00

W krakowskim Muzeum Narodowym można oglądać wystawę ilustrującą myśl niepodległościową Józefa Piłsudskiego poprzez dzieła sztuki i pamiątki.

Pierwszy raz pokazano zidentyfikowaną niedawno chorągiew konfederatów barskich. Pierwszy raz pokazano zidentyfikowaną niedawno chorągiew konfederatów barskich.
Adam Wojnar

To wystawa wyjątkowa, nie tylko ze względu na rocznicę, ale i na swój kształt. To wystawa o marzeniach i czynach, które doprowadziły do odzyskania niepodległości w 1918 roku. – Nie było łatwo pokazać je przez pryzmat zabytków. Pokazujemy dzieła wybitne, niekiedy takie, które albo w ogóle, albo dawno nie były prezentowane w Krakowie – mówi prof. Andrzej Betlej, dyrektor MNK.

– Nie jest to wystawa biograficzna o Piłsudskim. Kluczem do jej układu było pisarstwo Marszałka. Nie była to przy tym działalność poboczna. Były okresy, gdy stanowiło ono główną formę jego działalności niepodległościowej. Wybrałam z tego pewne wątki i starałam się przełożyć je na język obrazów, pamiątek – dodaje Wacława Milewska, która jest autorką koncepcji i scenariusza wystawy „Niepodległość. Wokół myśli historycznej Józefa Piłsudskiego”.

Ekspozycję podzielono na dziewięć dużych działów, o tytułach zaczerpniętych w większości z pism Piłsudskiego: „Niewola”, „Pod czerwonym sztandarem”, „Polityka walki czynnej”, „Mary Ojczyzny”, „Legiony Polskie”, „Koniec epopei legionowej”, „Polonia devastata”, „Granice w ogniu” i „Polonia restituta”.

Pokazano m.in. pamiątki i obrazy dotyczące konfederacji barskiej i powstań narodowych, np. zidentyfikowaną niedawno w MNK chorągiew konfederacką i kurtkę jednego z jej uczestników, obrazy i rysunki Juliusza Kossaka oraz Artura Grottgera, wyobrażenia ojczyzny na obrazach Jacka Malczewskiego i Witolda Pruszkowskiego oraz w rzeźbie Wacława Szymanowskiego „Pochód na Wawel”, wizerunki legionistów na obrazach, rysunkach i witrażach m.in. Leopolda Gottlieba, Jacka Malczewskiego i Wojciecha Jastrzębowskiego, wreszcie portrety samego Piłsudskiego z jego oryginalną kurtką mundurową, a także otrzymane niegdyś przez niego symboliczne klucze do bram Wilna. W sumie zaprezentowano 750 eksponatów.

Przedstawione na wystawie pamiątki, szczególnie chorągwie, przemawiają do wyobraźni nie mniej niż dzieła sztuki. Postrzępiona chorągiew konfederacka z czerwonego rypsu, z orłem białym wpisanym w krzyż, była zapewne świadkiem niejednej, czasem rozpaczliwej, potyczki Polaków z Moskalami. Pokazuje to niewielki obrazek Józefa Brandta, przedstawiający przygotowania konfederatów do obrony zaścianka. Jedni z licho ubranych żołnierzy pośród zawiei śnieżnej podpierają drągami wrota, by osłonić się przed atakującymi, inni wspinają się po drabinie na pokryty strzechą dach budynku, by obserwować, czy nie zbliża się nieprzyjaciel. Niezwykłym, symbolicznym przykładem ciągłości walki o niepodległość jest XIX-wieczna chorągiew kościelna ze świątyni w Surażu, wpierw noszona przez Szymona Wizunasa Szydłowskiego w manifestacjach patriotycznych w 1861 roku, potem w trakcie walk powstania styczniowego, wreszcie podczas uroczystości patriotycznych we Lwowie. W 1923 roku towarzystwo zrzeszające powstańców styczniowych przekazało ją Korpusowi Kadetów we Lwowie, w uznaniu zasług w walkach III powstania śląskiego. Stała się sztandarem korpuśnym.

Wystawę, której towarzyszy 800-stronicowy katalog autorstwa W. Milewskiej, można będzie oglądać w Gmachu Głównym MNK (Kraków, al. 3 Maja 1) do 27 stycznia 2019 roku.

Ekspozycja będzie dostępna bez przerwy na platformie internetowej Google and Arts, której zadaniem jest fotografowanie i udostępnianie w sieci muzealiów z całego świata. MNK od niedawna współpracuje z Google w tej dziedzinie.