Znaki wolnych Polaków

Bogdan Gancarz

|

Gość Krakowski 47/2018

publikacja 22.11.2018 00:00

Są świadkami wspólnych losów Kościoła i Polski. Rozrzucone po świątyniach i klasztorach Małopolski, często w niedostępnych dla wszystkich miejscach. Niepowtarzalną okazję zobaczenia ich naraz w jednym miejscu daje wystawa „Polonia Sacra. Ze skarbca archidiecezji krakowskiej” w Muzeum Archidiecezjalnym.

Posągi patronów Polski – Wojciecha i Stanisława –  znajdują się na co dzień w kościele w Leńczach. Posągi patronów Polski – Wojciecha i Stanisława – znajdują się na co dzień w kościele w Leńczach.
Adam Wojnar

To nowe otwarcie działalności naszego muzeum. Pragniemy, by ten niegdysiejszy dom kard. Karola Wojtyły, o czym przypomina jego odtworzony gabinet, stał się domem otwartym dla wszystkich, gdzie czuje się atmosferę troski o piękno i dobro – zaznacza ks. prof. Andrzej Witko, dyrektor placówki. – Tytuł i zawartość wystawy „Polonia Sacra” (Polska uświęcona) przywołuje z jednej strony bogate przesłanie narodowe, wpisujące się w dzieje artystyczne naszej ojczyzny, ale także tego, co w dziejach Polski jest święte. Chcemy na to wszystko popatrzeć przez pryzmat wyjątkowych dzieł sztuki zgromadzonych w archidiecezji krakowskiej. Mają nam wskazać tę niezwykłą duchową przestrzeń, odkrywaną przez całe pokolenia w tęsknocie za wolnością – przypomina ks. prof. Witko, który jest jednym z kuratorów ekspozycji.

Muzeum dziejów ojczyzny

Czas jej prezentacji nie został wybrany przypadkowo. – Ta wystawa wpisuje się w 100. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości – powiedział abp Marek Jędraszewski. – Wskazuje na wielkie, wspaniałe pokolenia Polaków, z których dzisiaj jesteśmy dumni, których imiona przywołujemy poprzez słowa pieśni czy przez muzykę. Przywołujemy także postawy Polaków przez tyle pokoleń, które wybierały wolność, wybierały niepodległość, mówiąc zdecydowane „nie” wobec tego, co wolność krępuje, a niepodległości zaprzecza. Na tej wystawie można zobaczyć to, co jest owocem troski i ukochania Polski, i ukazywania za wszelką cenę pewnych wydarzeń, które wskazywały na wielkich Polaków mówiących „nie” wobec prób zniewolenia i podporządkowania, do których nas zaborcy próbowali zmusić. Mam tu na myśli Gabinet Historyczny stworzony przez bp. Jana Pawła Woronicza w Pałacu Biskupów Krakowskich. Jego zawartość została niemal w całości przeniesiona na wystawę. Zgodziłem się na to, żeby można było zobaczyć te wspaniałe znaki, które przeszłość nam pokazuje i przekazuje, mówiące o tym, że Polacy chcieli być wolni – dodał metropolita krakowski.

Wspomniany Gabinet Historyczny bp. Woronicza (1757–1829), którego portret również pokazano na wystawie, był jednym z pierwszych muzeów polskich. W jego skład wchodzi m.in. cykl obrazów pędzla Michała Stachowicza i Franciszka Smuglewicza, ukazujących nadanie przez Kazimierza Wielkiego przywilejów wiślickich, założenie Uniwersytetu Krakowskiego, unię lubelską, księcia Józefa Poniatowskiego wjeżdżającego do Krakowa i przysięgę Kościuszki na Rynku krakowskim, biurko króla Stanisława Augusta, przy którym m.in. podpisał akt konfederacji targowickiej. Nie jest to jednak bezładnie nagromadzony zbiór przedmiotów. Woronicz, będący nie tylko duszpasterzem i teologiem, lecz także poetą, autorem słynnego poematu „Hymn do Boga”, nakreślił przemyślany plan chrześcijańskiej wizji dziejów Polski, z zaznaczeniem roli Krakowa, według którego tworzono potem poszczególne dzieła wchodzące w skład Gabinetu. Wystawa w Muzeum Archidiecezjalnym daje niepowtarzalną okazję ich zobaczenia, gdyż na co dzień znajdują się w prywatnych apartamentach metropolity krakowskiego, więc nie są powszechnie dostępne.

Przemodlić z Maryją i świętymi

Wśród 200 eksponatów, pochodzących z Pałacu Arcybiskupów Krakowskich oraz świątyń i klasztorów archidiecezji, są na przykład obrazy maryjne, m.in. z Krakowa, Bolechowic, Gaju i Raciborowic. Ciekawe jest choćby pochodzące z krakowskiego klasztoru sióstr prezentek XVII-wieczne przedstawienie Matki Bożej z Dzieciątkiem, adorowanej przez świętych polskich – Jacka i Jana Kantego. Po raz pierwszy pokazano też obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem pędzla Józefa Unierzyskiego, zięcia Jana Matejki.

– Najcenniejszym dziełem o tematyce maryjnej, pokazywanym po raz pierwszy, jest odnaleziony w kościele w Raciborowicach XVI-wieczny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, tzw. „Madonna z gruszką”, powstały ok. 1526 r. w kręgu warsztatu Łukasza Cranacha. Znajdował się niegdyś prawdopodobnie w katedrze wawelskiej – powiedział dr Józef Skrabski, współkurator wystawy, który wraz z zespołem współpracowników z Uniwersytetu Jana Pawła II inwentaryzuje i skanuje archiwalia oraz zabytki sakralne z małopolskich świątyń i klasztorów, dokonując przy okazji ciekawych odkryć.

Obraz raciborowicki znalazł się w specjalnie zaaranżowanym oratorium. – To, co zobaczymy na wystawie, będziemy mogli przemodlić w towarzystwie Maryi i naszych świętych, m.in. Stanisława i Jana Kantego, których relikwie są wystawione w oratorium w zabytkowych, bogato zdobionych relikwiarzach. Abp. Jędraszewskiemu zależało na tym, by relikwiarze znajdowały się właśnie w tym konkretnym miejscu, dla zaakcentowania ich kultowej, modlitewnej roli, a nie tylko muzealnego dzieła sztuki – mówi ks. prof. Witko.

Na wystawie można zobaczyć także wizerunki polskich świętych, przed którymi przez wieki modliły się kolejne pokolenia Polaków, m.in. drewniane XVIII-wieczne figury św. Wojciecha i św. Stanisława z kościoła w Leńczach, obraz św. Stanisława z Muzeum Archidiecezjalnego, wizerunek bł. Salomei z klasztoru klarysek w Krakowie, „Wizję św. Kazimierza” – XVIII-wieczny obraz Szymona Czechowicza z klasztoru reformatów w Wieliczce, XVIII-wieczny wizerunek św. Stanisława Kostki z klasztoru benedyktynek w Staniątkach i XVII-wieczny portret bł. Michała Giedroycia z kościoła św. Marka w Krakowie.

Pokazanie wizerunku Giedroycia zbiegło się z potwierdzeniem jego kultu jako błogosławionego. Na portrecie widać go w jego codziennej, modlitewnej pozie – modlącego się do Chrystusa przed zachowanym do dziś w kościele św. Marka krucyfiksem oraz do Matki Bożej przed Jej wizerunkiem, zwanym teraz w tej świątyni Matką Boską Giedroyciową.

Przedstawiono także rolę wybitnych duchownych, m.in. kard. Adama Stefana Sapiehy i kard. Karola Wojtyły, w wysiłkach wolnościowych Polaków.

Królowie i biskupi

Dopełnieniem wystawy przy ul. Kanoniczej jest ekspozycja w Muzeum Katedralnym na Wawelu, pokazująca, jaką rolę w drodze do wolności odegrała Polska królów i biskupów krakowskich, Polska św. Stanisława i św. Wojciecha. Można tam zobaczyć m.in. wydobyte ze skarbca katedry: włócznię św. Maurycego, krzyż ze średniowiecznych diademów książęcych, ornat z fundacji króla Zygmunta Starego z Orłem Białym – herbem Jagiellonów, insygnia grobowe monarchów.

– Ze zbiorów Archiwum Kapitulnego na Wawelu na wystawie pochodzą rękopis bulli kanonizacyjnej św. Stanisława z 1253 r. i księga „Rocznika Krakowskiego”, również z XIII wieku. Pokazano także kupiony niedawno znak pielgrzymi św. Stanisława z XIII wieku. Umieszczono na nim m.in. widok studni św. Stanisława oraz 4 orły symbolizujące 4 dzielnice Polski – opowiada ks. prof. Jacek Urban, dyrektor Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej na Wawelu. • Wystawę „Polonia Sacra” można oglądać do 14 kwietnia przyszłego roku w siedzibie Muzeum Archidiecezjalnego im. kard. Karola Wojtyły w Krakowie przy ul. Kanoniczej 19–21. W tym czasie, wykupując jeden bilet, można zwiedzać zarówno ekspozycje przy ul. Kanoniczej, jak i w Muzeum Katedralnym. Więcej szczegółów na stronie internetowej: archimuzeum.pl.