Organorum architectus

Antoni Bogdanowski

|

Gość Krakowski 31/2020

publikacja 30.07.2020 00:00

Dźwięki ze zbudowanych przez niego instrumentów do dziś rozlegają się w niektórych kościołach krakowskich. Poza organistami chyba jednak nikt nie wie, kto je skonstruował.

Dzieło organmistrza Sapalskiego z 1856 r. w kościele pw. św. Marka. Dzieło organmistrza Sapalskiego z 1856 r. w kościele pw. św. Marka.
Bogdan Gancarz /Foto Gość

Postać Antoniego Sapalskiego (1822–1890), organmistrza krakowskiego, przypomniał niedawno w swojej książce Piotr Matoga.

Ów rzemieślnik był synem profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego, samoukiem w dziedzinie budowy instrumentów organowych, od 1850 r. przez 37 lat prowadził jednak z powodzeniem, także finansowym, Fabrykę Organów. Był bardzo pracowity. Nie tylko konstruował nowe organy, lecz także remontował je i przebudowywał. Na terenie Krakowa zbudował 13 instrumentów.

Do dzisiaj zachowały się m.in. w kościołach pw.: Niepokalanego Poczęcia NMP przy ul. Kopernika, św. Bartłomieja w Mogile, św. Marka przy ul. św. Marka, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty (sióstr prezentek) przy ul. św. Jana. Organy w kościele św. Marka zostały wybudowane w 1856 roku. „Stoją w środku chóru na dwóch belkach, opartych w murze pod oknem i na dwóch kamiennych filarach, wspierających chór cały. Ma[ją] 7 głosów i dwa w pedale” – pisano w inwentarzu kościoła z 1897 roku. Wyremontowano je przy okazji, gdyż po 40 latach używania były rozstrojone.

„Gdy [podczas odnawiania kościoła] do piszczałek naleciało drobnych gruzów i warstwy kurzu, jeszcze większe nastąpiło rozstrojenie” – można przeczytać w dokumencie. – Grałem wielokrotnie na jego instrumentach, które obecnie doprowadza do porządku technicznego Lech Skoczylas, i korzystałem także z jego pomnikowego podręcznika – mówi prof. Marek Stefański, znany organista krakowski. Ów słynny podręcznik o iście barokowym tytule „Przewodnik dla organistów. Wskazówki jak organy w dobrym stanie utrzymywać, reparacye i strojenie ich samemu uskuteczniać itd.

Pogląd teoretyczno-praktyczny dla dozorów kościelnych, proboszczów, budujących kościoły, jak niemniej miłośników muzyki kościelnej objaśniony trzydziestoma drzeworytami” wydał Sapalski w 1880 r., pod koniec działalności organmistrzowskiej. Wertowały go z pożytkiem kolejne pokolenia organistów. Gdy autor zmarł na zapalenie nerek, w księdze zmarłych jako jego profesję podano „organorum architectus” (budowniczy organów). „Instrumenty zbudowane przez krakowskiego organmistrza, niejednokrotnie mimo znacznego zaniedbania i niefortunnych przekształceń, wciąż chwalą swego budowniczego” – konkluduje autor. Piotr Matoga, „Antoni Sapalski (1822–1890). Życie i działalność organmistrzowska na terenie Krakowa”, Opole 2020, ss. 228.