• facebook
  • rss
  • Nikt nie zna liczby ofiar

    Bogdan Gancarz

    |

    Gość Krakowski 46/2012

    dodane 15.11.2012 00:00

    „Glinnik” (zwany niekiedy również „Glinikiem”) w krakowskich Przegorzałach był podczas II wojny światowej miejscem rozstrzeliwań osób więzionych przy ul. Montelupich i więzieniu św. Michała. Nie jest znana dokładna liczba pochowanych tam ofiar egzekucji.

    Wkrótce rozpoczną się tu prace badawcze i adaptacyjne. – Nie udało się odnaleźć bezpośrednich świadków rozstrzeliwań, nie prowadzono tu także prac ekshumacyjnych, jak np. na terenie miejsca straceń w Forcie Krzesławice. Rozmaite źródła liczbę ofiar szacują pomiędzy 400 a 1300. Dokładne badania na terenie „Glinnika” pozwolą zweryfikować te szacunki – mówi Ryszard Kotarba z krakowskiego IPN, autor obszernego artykułu na ten temat, opublikowanego w 35. numerze „Zeszytów Historycznych WiN”.

    Nieliczne nazwiska

    Niewiele wiadomo, jak dotąd, o personaliach rozstrzelanych. „Szczupłe i niekompletne źródła nie pozwalają na uzyskanie pełniejszej odpowiedzi na temat ofiar Przegorzał i niestety w tej sferze skazani jesteśmy na domysły. Podawane w publikacjach częściowo wykazy imienne Polaków rozstrzelanych w Przegorzałach budzą poważne wątpliwości i poza wyjątkami mijają się z prawdą” – napisał R. Kotarba. Wśród nielicznych ofiar, które są znane z nazwiska, jest m.in. rozstrzelany w grudniu 1939 r. wadowicki rzeźbiarz Wincenty Bałys, bohater książki Marty Burghardt „Nieznany przyjaciel Karola Wojtyły”. Ofiarom rozstrzeliwań pociechę duchową w więzieniu lub na miejscu egzekucji niósł ks. Adam Małuszyński ze zgromadzenia misjonarzy, kapelan więzienia św. Michała. Aresztowano go w 1943 r. po tym, gdy odmówił prowadzenia pogrzebu zastrzelonego z wyroku sądu podziemnego strażnika więziennego Ludwika Nowaka, znanego z wielu zbrodni. Ks. Małuszyński został zesłany do obozów w Auschwitz i Buchenwaldzie. Zginął w 1945 r. Zdarzały się ucieczki z miejsca straceń na „Glinniku”. Były jednak nieudane. „Jedynym wyjątkiem był Antoni Żubryd, słynny po wojnie dowódca oddziału NSZ w powiecie sanockim, który potem zginął, skrytobójczo zamordowany przez agenta UB w 1946 r.” – ustalił R. Kotarba.

    Uporządkują cmentarz

    Inicjatorami wpisania miejsca straceń na „Glinniku” do ewidencji cmentarzy i grobów wojennych byli wojewoda małopolski i prezydent Krakowa. Nie oni jednak stali u początków idei uporządkowania tego miejsca pamięci narodowej. – Przysłowiową dziurę w brzuchu wierciła nam w dobrej sprawie Henryka Bujas-Spyra, której wuj zginął na „Glinniku”. Lustrując wielokrotnie to miejsce, wskazywała na jego zaniedbanie, na to, że bywa zryte przez dziki szukające tu żołędzi – mówi Adam Roliński z Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, członek Wojewódzkiego Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Krakowie. W latach 70. i 80. ub. wieku tym miejscem opiekowała się Komenda Hufca ZHP Kraków-Śródmieście. Potem o „Glinniku” mało kto pamiętał. – Teraz rozpoczną się tu prace archeologiczne i adaptacyjne, które potrwają co najmniej kilka lat – powiedział Jerzy Miller, wojewoda małopolski. Archeolodzy bardzo dokładnie zbadają hektar terenu cmentarza. – W przyszłym roku rozpoczną się rozpoznania wstępne, a potem rozpiszemy przetarg na wykonanie prac – mówi Joanna Florkowska-Kamieniarczyk, dyrektor Wydziału Rewaloryzacji Zabytków Krakowa i Dziedzictwa Narodowego w Małopolskim Urzędzie Wojewódzkim. – W miarę postępu prac odkrywane szczątki ofiar będą – po dokładnym zbadaniu – składane w czterech zbiorowych mogiłach tego nowego cmentarza wojennego – dodaje. Jak podkreśliła Elżbieta Koterba, wiceprezydent Krakowa, prace będą niełatwe, bo na terenie Przegorzał występują osuwiska ziemne. Podstawą prac adaptacyjnych na „Glinniku” stanie się projekt Agnieszki Kastelik, studentki architektury krajobrazu Politechniki Krakowskiej, uczennicy prof. Wojciecha Kosińskiego. – Starałam się uwzględnić w projekcie to, co tam jest teraz, m.in. elementy zieleni, i to, co zostanie dopiero wykonane – mówi projektantka. Jednym z elementów byłaby m.in. półkolista ściana z cegieł, z krzyżem pośrodku, dyskretnie w nocy podświetlana.

    «« | « | 1 | » | »»
    oceń artykuł

    Zobacz także

    , aby komentować lub podaj nazwę wyświetlaną
    Gość

      Reklama

      Zapisane na później

      Pobieranie listy

      Reklama

      przewiń w dół