Nowy numer 49/2018 Archiwum

Trawnik w miejscu synagogi

Stanowili niegdyś połowę mieszkańców miasta. Byli kupcami, rzemieślnikami, przedsiębiorcami. Teraz ich śladami będzie można chodzić, korzystając z książeczki – przewodnika.

Pozostałości po społeczności żydowskiej Chrzanowa jest niemało. Można je spotkać w prawie każdym punkcie centrum. – Nic w tym dziwnego. W okresie międzywojennym 8-tysięczna społeczność żydowska stanowiła ok. połowy całej ludności miasta. Jej przedstawiciele mieli znaczny udział m.in. w życiu gospodarczym. W większości zostali zgładzeni w czasie II wojny światowej przez Niemców. – Gdybyśmy poszperali w księgach wieczystych, przekonalibyśmy się, że większość budynków była związana w jakiś sposób z żydowskimi mieszkańcami miasta – albo byli ich właścicielami, albo mieli tutaj liczne sklepiki i warsztaty. Za przykład może służyć choćby rynek, gdzie ponad 100 większych lub mniejszych sklepów było w rękach żydowskich – mówi Marek Szymaszkiewicz, chrzanowski muzealnik, współautor przewodnika „Chrzanów śladami historii. Podróż po miejscach pamięci kultury żydowskiej”, wydanego niedawno staraniem chrzanowskiego Urzędu Miejskiego i miejscowego muzeum.

– Materialnymi pozostałościami po Żydach chrzanowskich są m.in. cmentarz, bogata kolekcja judaików w zbiorach Muzeum im. Ireny i Mieczysława Mazarakich, budynki, a nawet... puste miejsca – dodaje Anna Sadło-Ostafin, muzealnik, drugi współautor przewodnika. Z książką w ręce można dwiema trasami odbyć podróż sentymentalną po świecie, który już nie istnieje. Stan zachowania miejsc związanych niegdyś ze społecznością żydowską Chrzanowa jest rozmaity – od pięknie odrestaurowanej secesyjnej kamienicy z różową fasadą przy Rynku 13, zbudowanej na początku XX w. przez przedsiębiorcę Jakuba Braunera, mieszczącej w okresie międzywojennym siedzibę władz gminy żydowskiej, poprzez zachowane lepiej lub gorzej inne budynki, po pusty, porośnięty trawą fragment pl. Estery, gdzie niegdyś stała XVIII-wieczna synagoga – główny ośrodek żydowskiego życia religijnego.

– Przetrwała II wojnę światową. Potem zamieniono ją na skład nawozów sztucznych, a w 1973 r. – na mocy decyzji władz lokalnych – wyburzono, wysadzając w powietrze. O jej istnieniu przypomina umieszczona w tym miejscu w 2013 r. tablica upamiętniającą Żydów chrzanowskich – mówi A. Sadło-Ostafin. – O życiu i działalności przedstawicieli społeczności żydowskiej przypominają jednak także inne zachowane budynki, m.in. kamienica przy al. Henryka 1, mieszcząca niegdyś znaną drogerię Abrahama Reifera, którego syn Ignacy był wybitnym biochemikiem, profesorem UJ, a także budynek rzeźni koszernej przy ul. 3 Maja 9 i niepozorna kamienica przy ul. 3 Maja 2, ciekawa jednak z tego powodu, że na jej ścianie od podwórza zachowała się drewniana kuczka na balkonie, służąca do rytualnego obchodzenia święta Sukkot – wyjaśnia muzealnik.

O właścicielach dóbr chrzanowskich – rodzinie Loewenfeldów – przypominają m.in. al. Henryka, której imię nadano w 1893 r. na cześć ówczesnej głowy rodziny, główny budynek muzeum przy ul. Mickiewicza 13, mieszczący się w dawnym lamusie dworskim będącym niegdyś siedzibą Loewenfeldów, oraz zaprojektowana przez znanego architekta Teodora Talowskiego kaplica-mauzoleum, w której pochowano kilku członków rodziny. Trzeba jej jednak szukać nie na cmentarzu żydowskim, ale... katolickim, gdyż wdowa po Henryku – Róża Loewenfeld (1830–1898) – przeszła na katolicyzm. Bogato ilustrowany przewodnik wydano w dwóch wersjach językowych – polskiej i angielskiej. Turyści i miłośnicy Chrzanowa będą mogli otrzymać go bezpłatnie m.in. w trakcie rozmaitych miejskich imprez kulturalnych oraz w Punkcie Informacji Turystycznej w Miejskiej Bibliotece Publicznej (al. Henryka 40).

« 1 »
oceń artykuł

Zobacz także

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zapisane na później

Pobieranie listy