Nowy numer 33/2019 Archiwum

Jak Żeromski dyktatorem został

Pod Tatrami trwają przygotowania do obchodów 100. rocznicy odzyskania niepodległości. Zakopane już w październiku 1918 r. stało się jednym z pierwszych skrawków niepodległej Polski.

Jak przypomina Piotr Bąk, starosta tatrzański i historyk z zamiłowania, jeszcze kilka lat przed wybuchem I wojny światowej w Zakopanem aktywnie działały skupiające miejscową młodzież organizacje strzeleckie, drużyny podhalańskie. – To tutaj był jeden z ośrodków polskiego skautingu. W pracy niepodległościowej korzystano z możliwości, jakie dawała autonomia galicyjska – zaznacza P. Bąk. W 1911 r. na zakopiańskim rynku (dzisiaj pl. Niepodległości) na pamiątkę 500. rocznicy zwycięstwa pod Grunwaldem górale wznieśli pomnik Władysława Jagiełły. Częstym gościem Zakopanego był Józef Piłsudski, a latem 1914 r. kilkuset ochotników z Podhala zasiliło Legiony Polskie powstające pod jego dowództwem.

Jesienią 1918 r. Zakopane na kilkanaście dni stało się jednym z pierwszych skrawków niepodległej Polski. W październiku 1918 r., w czwartym roku Wielkiej Wojny, przegrana Niemiec i Austro-Węgier była już przesądzona. Wówczas w kręgach zakopiańskiej endecji pojawiła się inicjatywa likwidacji rządów zaborcy i przejęcia władzy. – 13 października 1918 r. licznie zgromadzeni mieszkańcy Zakopanego na wspomnianym pl. Niepodległości, tuż obok Krupówek, podjęli decyzję o proklamowaniu Rzeczypospolitej Zakopiańskiej. Wybrano Zarząd Organizacji Narodowej. Prezesem został Stefan Żeromski, jego zastępcami – Franciszek Pawlica, prezes Związku Górali, mjr Mariusz Zaruski, legionista, i Wincenty Szymborski z Narodowej Demokracji. Przygotowania do przejęcia władzy trwały jeszcze dwa tygodnie. Polscy oficerowie w służbie austriackiej nawiązali kontakt z Polską Organizacją Wojskową w Krakowie. W południe 31 października tajny komitet oficerski przeprowadził rozbrojenie austriackiego oddziału wartowniczego, opanował wartownię, magazyn broni i amunicji. Od tej chwili Zakopane stało się pierwszą miejscowością zaboru austriackiego, która zrzuciła pęta niewoli. Przewrót w Krakowie nastąpił dopiero kilka godzin później – przypomina piękne karty historii zakopiański starosta.

Już 1 listopada Organizacja Narodowa przekształciła się w Radę Narodową. 2 listopada na pl. Niepodległości, przed pomnikiem króla Jagiełły, odbyło się publiczne zaprzysiężenie wojska. Żeromski, jako „prezydent” nowo powstałej Rzeczypospolitej Zakopiańskiej, odebrał przysięgę od naczelnika gminy, komisarza klimatycznego, dyrektorów szkół, naczelników poczty i kolei, komendanta żandarmerii i przełożonego gminy żydowskiej. W tym czasie Austro-Węgry ulegały nieodwracalnemu rozpadowi. Jednym z kolejnych poczynań władz nowej Rzeczypospolitej było wysłanie wojska do polskich wiosek na górnej Orawie, należących do Węgier. – Rzeczpospolita Zakopiańska bowiem nie tylko dysponowała własną siłą zbrojną, ale także prowadziła politykę zagraniczną – przypomina z kolei Maria Tylka, nauczycielka historii w jednej z podstawówek na Podhalu.

Choć Rzeczpospolita Zakopiańska istniała zaledwie niecałe dwa tygodnie, na dobre wpisała się w piękne karty historii społeczności polskiej stolicy Tatr. Ciekawie tamten okres wspomina S. Żeromski. „Powierzono mi niemal dyktaturę nad Zakopanem i przyległymi dolinkami. Sprawowałem ten zapomniany, śmieszny i wzniosły urząd przez jedenaście dni, gdy mama Austria waliła się w gruzy. Zaprzysiągłem uroczyście wojsko, policję, szpiclów, gminę, pocztę i telegraf na wierność nowemu Państwu, a nawet prowadziłem wojnę o odzyskanie wsi Głodówki i Sucha Góra od inwazji czeskiej. Mile wspominam te moje przewagi wojenne i dyktatorskie, gdyż zawierają morze wesela” – pisał autor „Ludzi bezdomnych”.

31 października br. w Zakopanem nastąpi uczczenie Rzeczypospolitej Zakopiańskiej z udziałem 5 Batalionu Strzelców Podhalańskich w Przemyślu. Odbędzie się plenerowy spektakl, w czasie którego zostaną zaprezentowane fragmenty historii Zakopanego jako małe etiudy. Na pl. Niepodległości zostanie ustawiony telebim, na którym będą wyświetlane fragmenty filmów z historii Polski. W organizację tego dnia zaangażowali się aktorzy Teatru im. S.I. Witkiewicza, zespoły regionalne. Scenariuszem i reżyserią zajmuje się Krzysztof Najbor, opiekę merytoryczną sprawuje Lesław Dall, dziennikarz i publicysta, autor wielu cennych publikacji o Rzeczypospolitej Zakopiańskiej.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Zobacz także

Polecamy

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zamieszczone przez internautów komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji

Reklama

Zapisane na później

Pobieranie listy

Sponsorowane

Https://Www.AUTOdoc.PL