Nowy numer 29/2021 Archiwum

Niezwykłe kurtyny wielkopostne

Unikatowe tkaniny o tematyce pasyjnej znów można oglądać w kościele w Orawce. Drewniana świątynia św. Jana Chrzciciela pochodzi z połowy XVII wieku. Była wówczas pierwszym nowym kościołem katolickim wybudowanym na Górnej Orawie.

Świątynia w Orawce należy do pereł polskiej architektury drewnianej. Jest częścią Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej i czeka na wpisanie jej przez prezydenta Rzeczypospolitej na listę Pomników Historii. W okresie Wielkiego Postu ołtarze kościoła są zasłaniane zabytkowymi tkaninami, zwanymi ze staropolska oponami lub kurtynami. Namalowano na nich przedstawienia o tematyce wielkopostnej. Najstarsza z tkanin, „Pieta pod krzyżem”, mająca blisko 5 m wysokości, została wykonana w 1676 r. Przesłania się nią ołtarz główny.

Trzy pozostałe opony: „Biczowanie Chrystusa”, „Pokutująca Maria Magdalena” i „Matka Boska Siedmiobolesna” pochodzą z XIX w. Te opony oraz inne malowidła na drewnianych ścianach świątyni nie są ozdobnikami bez znaczenia. Pobożne obrazy, przedstawiające sceny biblijne oraz ilustrujące przykazania Dekalogu, stanowiły bowiem niegdyś dla niepiśmiennej ludności tych terenów wizualny przekaz wiary, zwany Biblia pauperum.

– Cieszymy się, że w tym roku opony znowu zawisną w naszej świątyni, gdyż w ubiegłym roku, ze względu na drastyczne ograniczenia covidowe, po raz pierwszy od niepamiętnych czasów nie było to możliwe – mówi ks. Adam Gabryś, proboszcz parafii w Orawce. Zasłony z Orawki doczekały się szczegółowego opisu oraz analizy ich znaczenia na tle porównawczych opisów, w wydanej niedawno książce „Sacrum na płótnie malowane”. Jej współautorkami są znawczynie tematu: prof. Ewa Kocój z Instytutu Kultury UJ, Maria Borczuch-Białkowska, autorka publikacji na temat dziedzictwa kulturowego Górnej Orawy, oraz Lucyna Borczuch, regionalistka zajmująca się orawskim dziedzictwem kulturowym.

To ona najgłębiej weszła w temat, obcując codziennie (od 10 lat!) z zabytkowym wnętrzem kościoła św. Jana Chrzciciela. Jest przewodniczką po tej świątyni i przez wszystkie lata zgłębia wiedzę na jej temat. – Wyjątkowość zasłon wielkopostnych polega m.in. na tym, że zachowało się ich bardzo mało. Do tej pory udało mi się na terenie kraju zlokalizować jedynie 17 takich obiektów w 10 miejscowościach. Tkaniny z Orawki wyróżniają się tym, że są największym zachowanym zespołem tego typu i przez cały czas służą w tym samym miejscu celom religijnym – mówi L. Borczuch.

Przedstawienia na kurtynach orawskich robiły na wiernych wielkie wrażenie, szczególnie „Pieta”. Ponieważ służyły prywatnemu nabożeństwu, więc – jak napisała M. Borczuch-Białkowska – „artyści, tworząc to wyobrażenie, nie musieli ściśle stosować się do określonego kanonu, interpretując go do pewnego stopnia dowolnie. Co jednak znamienne, zawsze zawierając w nim duży ładunek emocjonalny”. Warto dodać, że niewiele osób przyjeżdżających do Orawki spoza Małopolski wie, iż trafia na teren… dawnych Węgier.

Ta miejscowość była bowiem w XVII w. i później częścią Górnych Węgier, choć lud mówił tu po polsku. Stąd obecność w kościele parafialnym wizerunków królów węgierskich: Stefana i Władysława oraz przedstawień węgierskich świętych i błogosławionych. W XVII w. na Orawie były silne wpływy protestantyzmu. Jej rekatolicyzacja rozpoczęła się wraz z wybudowaniem z inicjatywy ks. Jana Sczechowicza kościoła w Orawce. W bieżącym roku zasłony będą wisiały w kościele od 20 do 28 marca. Można je będzie zobaczyć przed Mszami św. odprawianymi tam w niedziele o godz. 8 i 10.30, w poniedziałki, środy, piątki i soboty o godz. 17, a we wtorki, czwartki i soboty o godz. 7. Po uprzednim uzgodnieniu istnieje możliwość zwiedzania kościoła z przewodnikiem, na takich samych zasadach sanitarnych jak w muzeach. Biuro przewodnika jest czynne w soboty 20 i 27 marca od godz. 9.30 do 16.30 oraz w niedziele 21 i 28 marca od godz. 11.30 do 14.15.

Kontakt telefoniczny do przewodnika jest podany na stronie internetowej: www.orawka-kosciol.pl. Ewa Kocój, Maria Borczuch- -Białkowska, Lucyna Borczuch, „Sacrum na płótnie malowane. Zasłony wielkopostne kościoła św. Jana Chrzciciela w Orawce”, Kraków 2021, ss. 140.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama