Nowy numer 38/2022 Archiwum

Nowoczesność z historią

Artyści polscy odpowiedzieli w nowoczesny sposób na tworzenie się wielu sfer państwa, które odzyskało niepodległość w listopadzie 1918 roku. Widać to dobrze na wielkiej wystawie „Nowy początek. Modernizm w II RP”, którą otwarto niedawno w krakowskim Muzeum Narodowym.

Zaprezentowano 500 dzieł sztuki, przedmiotów codziennego użytku, książek, projektów, makiet. To kolejna wystawa z cyklu „4 + nowoczesność”. – Dzięki tym wystawom chcemy pokazać, jak ważne było doświadczenie nowoczesności w historii sztuki i architektury designu polskiego XX i XXI wieku. Pokazujemy jednocześnie doświadczenie, które było wpisane w polską historię, tożsamość, polskie realia. Ono nas bardzo budowało, było i jest ważnym elementem polskiego kodu kulturowego, tak samo ważnym, jak romantyzm czy sarmatyzm – mówi prof. Andrzej Szczerski, dyrektor muzeum.

Modernizm w Polsce w okresie międzywojennym miał różnorodny i oryginalny charakter. Widać to choćby w pracach Zofii Stryjeńskiej, Władysława Strzemińskiego, Witkacego, Tadeusza Makowskiego, Ksawerego Dunikowskiego, Jana Szczepkowskiego, Leona Chwistka, Jerzego Hulewicza, Rafała Malczewskiego, projektantów nowoczesnych budynków użytku publicznego – m.in. szkół, sanatoriów czy Obserwatorium Astronomicznego im. J. Piłsudskiego na górze Pop Iwan w Czarnohorze. Tworzenie się nowoczesności technicznej bardzo udanie przedstawia cykl industrialnych obrazów R. Malczewskiego pokazujący budowle Centralnego Okręgu Przemysłowego, m.in. zakładów azotowych w Mościcach i zapory na Dunajcu w Rożnowie. Symboliczny jest tu obraz Malczewskiego juniora „Brzask rodzącej się Polski” (1938), gdzie wiejski krajobraz jest tłem dla będącego na pierwszym planie wielkiego kratownicowego masztu linii wysokiego napięcia. Symbolem dynamizmu nowej Polski są również obrazy o tematyce sportowej. Zwracają uwagę m.in. obrazy: Marii Ewy Łunkiewicz-Rogoyskiej (bratanicy Adama Chmielowskiego – św. Brata Alberta) – „Pływalnia” (1939), Aleksandra Jędrzejewskiego – „Cykliści” (1935) i drzeworyt barwny Janiny Konarskiej-Słonimskiej – „Narciarze” (1931).

Przejawem nowoczesności pokazanej na wystawie była także sztuka użytkowa z okresu II Rzeczypospolitej, m.in. meble, szkło, porcelana, w tym zaprojektowany przez Bogdana Wendorfa serwis do kawy „Kula”, wyprodukowany w Ćmielowie, oraz metalowe cukiernice i dzbanki projektu Julii Keilowej. Wystawa została przygotowana we współpracy m.in. z Lwowską Narodową Galerią Sztuki i Muzeum Narodowym we Lwowie. Przyjechały stamtąd m.in. wielki obraz „Prorok Eliasz” Mychały Bojczuka i rzeźba „Lotnik” Janiny Reichert-Toth. Sensacją ekspozycji, mało jednak nagłośnioną, jest wielki obraz „Konstytucja 3 maja 1791” (1938), namalowany wspólnie przez 11 członków Bractwa św. Łukasza: Bolesława Cybisa, Bernarda Frydrysiaka, Jana Gotarda, Aleksandra Jędrzejewskiego, Eliasza Kanarka, Jeremiego Kubickiego, Antoniego Michalaka, Stefana Płużańskiego, Janusza Podoskiego i Jana Zamojskiego pod kierunkiem prof. Tadeusza Pruszkowskiego. Obraz jest prezentowany w Polsce po 83 latach. Wraz z sześcioma innymi, przedstawiającymi sceny z dziejów Polski, był elementem ekspozycji w Pawilonie Polskim na otwartej w 1939 r. Wystawie Światowej w Nowym Jorku. Z powodu wybuchu wojny dzieła sztuki nie wróciły do Polski. Sprowadzono je do kraju dopiero niedawno, staraniem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Weszły w skład ekspozycji stałej Muzeum Historii Polski w Warszawie. Wystawę można oglądać do 12 lutego 2023 r. w Gmachu Głównym MNK (Kraków, al. 3 Maja 1).

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Reklama

Zapisane na później

Pobieranie listy